2006-2007 Yılı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ ÖZÜRLÜ

ÖĞRENCİLER BİRİMİ KURULUŞU, BUGÜNE KADAR YAPILANLAR VE PLANLAR

(2006-2007)

GİRİŞ VE AMAÇ

Yükseköğretim kurumlarına kaydı yapılan özürlü öğrencilerin öğrenimlerini sürdürdükleri sırada birçok özel ihtiyaçları olmakta ve pek çok engelle karşılaşmaktadırlar. Görme, işitme, bedensel , zihinsel veya ruhsal açıdan herhangi bir sorunu olan öğrenci, eğitim süreci boyunca akademik, fiziksel, psikolojik ve sosyal yaşamda “engelli” olarak yaşamaktadır. Oysa ki, alınacak bazı önlemler, zor koşullar altında üniversite aşamasına kadar ulaşan bu cesur ve başarılı gençlerin “engelsiz” bir eğitime kavuşmasına olanak sağlayabilir.

MEVCUT DURUM

İstanbul Üniversitesi Özürlüler Araştırma ve Uygulama Merkezinin (ÖZARUM), fakülte engelli öğrenci sorumlusu danışmanlarından aldığı bilgilere göre, 2005-2006 eğitim yılında üniversitemizde 26 özürlü öğrenci tespit edilmiştir. İ.Ü. Öğrenci İşlerinin tespitine göre ise 37 özürlü öğrencimiz bulunmaktadır. 2006-2007 yılı İ.Ü. Kayıt Şenliğinde açılan Özürlü Destek Birimine 5 yeni öğrenci başvurmuştur. Ülkemizdeki özürlü sayısına ve istatistiklere göre, % 12 civarında olan özürlü oranı dikkate alındığında, üniversiteye devam eden özürlü öğrenci sayısının bu kadar az olması beklentilerimizin çok altındadır. Ancak, yetkililerin gözlemine dayanan özürlü tespitlerinden elde edilen sonuçlar gerçeği yansıtmayabilir. Bir çok özürlü gencimiz, dışarıdan gözlenen bir farklılığı yoksa, özürlü olarak bilinmek veya teşhis edilmek istememektedir.

İstanbul Üniversitesinde öğrenim gören Özürlü öğrencilerin Fakültelere ve özür tiplerine göre dağılımı Tablo 1’de gösterilmiştir. Özürlü öğrencilerimizin 16’sı görme , 14’ü bedensel,  3’ü işitme, 2’si hem işitme hem konuşma, biri ise sadece konuşma özürlüdür. Bedensel özürlü öğrencilerin 3’ü tekerlekli sandalye kullanmaktadır. Tabloda da belirtildiği gibi, özürlü öğrencilerimizin ağırlıklı olarak tercih ettikleri fakülte Edebiyat Fakültesidir. Tüm özürlü öğrencilerimizin % 37’si bu fakültede öğrenim görmektedir.

Öğrencilerimizle yaptığımız özel görüşmeler ve toplantılar sonucunda özel ihtiyaçları olduğu ve zor koşullarda akademik ve sosyal yaşamlarını sürdürdükleri bildirilmiştir. Bazı temel ihtiyaçların (Tekerlekli sandalyeli öğrenciler için uygun tuvalet gibi) bile karşılanması mümkün olmamakta, özürlü öğrencilerimizin bazıları okula devam edememektedir. Edebiyat Fakültesi öğrencileriyle Rehberlik Birimi ve öğretim üyelerinin yaptıkları bir toplantı sonucunda, öğrenci istekleri bir rapor halinde sunulmuştur (Ek 1).Buna göre fakülte binası içinde mimari düzenlenmeler yapılması (lift, rapmpa gibi çevre düzenlemeleri, özürlü tuvaleti yapılması, asansörlerin kullanımının kolaylaştırılması, yemekhanelerin düzenlenmesi, dış kapı girişinin düzenlenmesi ); görmeyen öğrenciler için sesli kütüphane kurulması, dinlenme odası düzenlenmesi,  sağlık sorunları için destek ve psikolog yardımı temini, harçlar konusunda maddi yardım, mezuniyet sonrası iş bulma konusunda yardım gibi önlemlerin alınması istenmektedir.

Tablo 1. İstanbul Üniversitesi Özürlü Öğrencilerinin Fakültelere  ve Özür Tiplerine Göre Dağılımı

 

 Fakülte /Yüksek Okul Adı

Özür Tipi

Toplam
Görme Bedensel              Konuşma İşitme Bilinmeyen
Edebiyat Fakültesi 10 2 2 14
Teknik Bilimler Meslek Y. Okulu 1 1 1 1 4
Ormancılık Meslek Y.O. 3 3
Adalet Meslek Y.O. 1 2 3
Hasan Ali Yücel Eğt. Fak. 2 1 3
Sosyal  Bilimler Enstitüsü 2 2
Eczacılık Fakültesi 1 1 2
İletişim Fakültesi 1 1 2
Fen Fakültesi 1 1
İstanbul Tıp Fakültesi 1 1
İşletme Fakültesi 1 1
Mühendislik Fakültesi 1 1
Toplam 16 12 2 4 3 37

YAPILMASI GEREKEN DÜZENLEMELER

Özürlü Öğrencilerin Gerçekçi Tespiti ve Kayıtlarının Tutulması

Özürlü öğrenci hizmetlerinin düzenli biçimde yürütülmesinin ilk aşaması gerçekçi tespit ve öğrenci durum ve ihtiyaçlarının belirlenmesidir. ÖZARUM olarak, üniversitemizde şu anda tespit ettiğimiz sayının gerçeği yansıtmadığı görüşündeyiz. Özürlü öğrencilerin tespitinde bazı ilkeler esas alınmalıdır. Tespitler gizlilik içinde yapılmalıdır. Bilgiler gizli tutulmalı ve özel nedenler dışında hiçbir öğretim üyesiyle paylaşılmamalıdır.  Birime kayıt olmak istemeyen öğrenciler mecbur edilmemelidir. Birimlerde çalışacak görevlilerde gönüllülük şartı aranmalıdır. Tespit yapılırken sabırlı olunmalıdır. Yıllar içinde, öğrenci sayısı artabilir. Beklenti ve hedefler gerçekçi olmalıdır. Öğrencilerde aşırı beklenti oluşturmaktan sakınılmalıdır .

Özürlü öğrencilerin başvurabileceği “Özel Destek Birimleri” ve bunların sorumluları, fakülte tanıtım kitapçıklarında ve öğrenci işleri bürolarında ilan edilir. Öğrencilere nereye ve kime başvuracakları bildirilir. Öğrencilerle ilişkisi olan herkes- öğretim üyeleri, danışmanlar, öğrenci büroları bu bilgiyi öğrencilere verebilmelidir. Özürlü öğrenciyle karşılaşan öğretim üye ve yardımcısı, ona “Akademik Düzenleme Programına” başvurmasını önerebilir, seçim öğrenciye bırakılır.

Kendisini engelli olarak tanımlayan ve yardım isteyen öğrencilere kayıt dosyası açılır.

Öğrenci kayıt dosyalarında bulunması gereken evraklar:

  • Sosyo-demografik Bilgiler
  • Standart Tıbbi Tanı Raporları (özür tipi ve derecesini belirten sağlık kurulu raporu veya benzeri)
  • Özür durumunun öğrencide meydana getirdiği işlevsel kısıtlılığın ayrıntılı tanımı,  İşlevsel kısıtlılığı ölçen objektif test bataryaları (her özür grubu için özel )
  • Özür durumunun zaman içindeki gelişimi, öğrencinin yaşamında oluşturabileceği etkiler hakkında bilgi- özürlülük hakkında beklenen sonuçlar
  • Daha önce kullanılan yardımcı gereçler (kulaklık, kanadyen, cihaz, vb) veya eğitim için uygulanmış akademik düzenlemeler ve bunların etkinliği hakkında bilgi (üniversite giriş sınavlarındaki durum)
  • Güncel tıbbi muayene raporları, test sonuçları
  • Psikolojik ve Eğitimsel Öykü
  • Yapılacak Akademik Düzenlemelerle ilgili öneriler
  • Sınava giriş onay formları
  • Kayıtlar her eğitim yılı başında gözden geçirilir ve o yıla ait “Akademik Düzenleme Programı” güncellenir.

Özürlü öğrencinin kayıtları, özürlü öğrencinin devam ettiği bölümde görevli birim sorumlusu, psikolog ve ÖZARUM tarafından görevlendirilecek merkez sorumlusunun denetiminde doldurulur. Birime kayıt olan öğrenci ile özel görüşme yapılır, gerekli formlar doldurulur. Öğrenci için yapılacak  akademik düzenlemeler hakkında, birim sorumlusu, psikolog ve merkez sorumlusundan oluşan üç kişilik kurul karar alır.

Özürlü Öğrenciler için “Akademik Düzenleme Programı”

Tüm öğrencilerin eşit eğitim hakkından yararlanabilmeleri için, özürlü öğrenciler için “Akademik Düzenleme Programı” uygulanır.

Öğrencinin bu programdan yararlanabilmesi için:

  1. Temel yaşam etkinliklerini kısıtlayan görsel, işitsel, sözel, bedensel, ruhsal veya zihinsel yetersizlikleri bulunmalıdır.
  2. Özel Destek Birimine başvurarak, kayıtlarını tamamlamalıdır.

Akademik Düzenleme Programı her tür özür grubunda geçici veya kalıcı engellilik durumu olan öğrenci için ders, ödev, sınav konusundaki özel düzenlemeleri standart hale getirmek amacıyla geliştirilmiştir. Bu programda yer alan her madde, her öğrenci için geçerli olmayacaktır. Özürlü öğrenci için geçerli olacak “Akademik Düzenleme Programı” özürlü öğrenci kayıtlarından sorumlu kurulun karar almasından sonra, özürlünün devam ettiği fakülte veya yüksek okulun belirlediği “özürlü öğrenci danışmanı” öğretim üyelerinin de onayı alındıktan sonra yürürlüğe girer. Program “danışman” tarafından, Özel destek birimi sorumlusu ve onun önereceği asistan öğrencilerin yardımıyla yürütülür. Programı ÖZARUM’ un belirleyeceği merkez sorumlusu öğretim üyesi denetler.

İçeriği:

  1. Kayıt önceliği ve kayıtlarda yardım
  2. Eğitim programı başlangıcında yardımcı asistan öğrenci ile uyum desteği verilmesi (dersliklerin yeri, mimari engeller, yemekhaneler, sosyal yaşam konularında)
  3. Ders notlarının temini ile ilgili düzenlemeler
    1. Ses kayıt cihazı temini
    2. Farklı baskı alternatifleri ( olanaklarla sınırlı olmakla birlikte, büyütülmüş baskı, Braille baskı, sesli kitap veya ders notu, sesli bilgisayar )
    3. Asistan öğrenci desteği (not tutma, not okuma)
  4. Laboratuar uygulamalarından yardımcı asistan desteği
  5. Sınıfta ön sıraya  oturma önceliği
  6. Ödevlerle ilgili düzenlemeler
    1. Ödev sunumu konusunda öğrenci tercihine imkan tanıma
    2. Ödev hazırlama süresinin makul ölçüde uzatılması
  7. Sınavlarla ilgili düzenlemeler
    1. Sınav süresinin işlev bozukluğu tipi ve derecesine bağlı olarak %50-100 olarak uzun tutulması
    2. Sınava gözetmen atanması (okuyucu veya yazıcı)- atanacak gözetmenin nitelikli olması koşulu aranmalıdır
    3. Sınav diğer öğrencilerden ayrı bir mekanda yapılacaksa, mekanın sessiz ve uygun koşullarda olması esastır
    4. Sınavla ilgili yapılacak düzenlemeler için, öğrenci sınava girmeden 5 gün önce özel destek birimi sorumlusu ile görüşerek onay formu doldurur ve danışman öğretim üyesine başvurur. Danışman sınav ile ilgili düzenlemeleri, özel destek birimi sorumlusundan destek alarak uygular.
  8. Eğitim müfredatını bozmayacak şekilde ders programlarının modifikasyonu
  9. Hastalanma, tıbbi tedavi veya iyileşme dönemlerinde yoklamalarda sınırlı kabul
  10. Özel düzenlemeler gerektiren durumlar için belirlenecek öğrenciye özel önlemler

 

Özürlü Öğrencilerin Sosyal Yaşamı Kolaylaştırıcı Önlemler

 

  1. Özürlü öğrencilerin harçlarının af kapsamına alınması
  2. Özürlü öğrenciler için özel burs olanakları sağlanması
  3. Özürlü öğrenciler için uygun yurt bulunması ve yurtlarda uygun koşullarda barınma sağlanması için destek verilmesi
  4. Bina girişlerinin mimari engellerden arındırılması ( rampa veya lift yapılması)
  5. Özürlü tuvaleti yapılması ve/veya mevcut tuvaletlerin yeniden düzenlenmesi
  6. Mevcut asansörlerin kullanılabilir hale getirilmesi
  7. Yemekhane ve kantin gibi ortak sosyal mekanların mimari engellerden arındırılması
  8. Özürlü öğrencilere spor olanakları kazandırılması
  9. Maddi olanakları kısıtlı olan özürlü öğrencilerin yazın Enez kampından ücretsiz olarak yararlanmalarının sağlanması
  10. Öğrencilerin akademik, fiziksel ve ruhsal açıdan öğrenimleri sırasındaki engelleri kaldırmak amacıyla, ilgili personel, öğretim üyesi ve yardımcısı ve diğer öğrencilere  özürlülük hakkında bilgilendirme ve farkındalık yaratma faaliyetlerinde bulunmak, doküman hazırlamak, hizmet içi eğitimler düzenlemek

REKTÖRLÜĞÜMÜZDEN BEKLENTİLERİMİZ

Merkez için Mekan ve Personel İhtiyacı

İÜ ÖZARUM 2003 yılında İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü tarafından kurulmuştur. Yönetim ve Danışma  Kurullarında  Tıp, Diş Hekimliği, Hukuk, Edebiyat Fakültelerinden öğretim üye v2e yardımcıları görev yapmaktadır. Öğrenci hizmetleri dışında farklı faaliyet alanları da olan merkezin çalışmaları koordine edeceği bir mekana ihtiyacı vardır.

2006 yılı içinde merkezimiz için üniversite içinde bir mekan arama girişimleri olumlu bir sonuç vermemiştir. Çalışmaların düzenli yürütülebilmesi ve faaliyet alanlarının genişletilebilmesi için mekan ve personel ihtiyacı (sekreter ve uzman psikolog ) merkezimizin acil bir ihtiyacıdır.

Farklı Kampüsler için Özel Destek Birimleri Oluşturulması ve Birim Sorumlularının Belirlenmesi

İstanbul Üniversitesi 7 kampüse dağılan fakülte, yüksek okul ve meslek yüksek okulları ve 50.000 civarında öğrenciye eğitim olanağı sağlayan, ülkemizin en eski ve köklü yüksek öğretim kurumudur. Bu büyük yapı içinde, gerçekçi bir planlama ile özürlü öğrenci hizmetlerinin yürütülmesi ve öncelikle acil ihtiyaçların giderilmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması gereklidir. Üniversitemizin 7 kampüsü içinde yer alan fakülte ve yüksek okullar içinde, şu anda Cerrahpaşa, Şişli ve Kadıköy kampuslerinde öğrenim gören özürlü öğrenci bulunmamaktadır. Ancak Beyazıt ve Vezneciler kampusünde ve Avcılar kampusünde özürlü öğrencilerin yoğunlaştığı gözlenmektedir.

İÜ ÖZARUM olarak önerimiz, Beyazıt kampusünde iki ayrı birim olmak üzere, Avcılar, Bahçeköy ve Çapa kampuslerinde birer “özürlü öğrenci destek birimi” oluşturulmasıdır. 2006-2007 yılı için 5 adet destek birimi yeterli olacaktır. Bu birimlerde halen merkezimizin bünyesinde görevlendirilmiş ve kendileri de özürlü öğrencilere destek vermeye gönüllü olan öğretim üye ve yardımcılarının birim sorumlusu olarak görevlendirilebilir. “Özel Destek Birimleri” mekan olarak düzenlenerek, özürlü öğrencilerin rahatlıkla başvurabileceği birimler oluşturulmalıdır. Özel destek birimlerinde dış hata sahip bir telefon ve bilgisayar bulunmalıdır. Özel Destek Birimlerinde görevli sorumlulara ve özürlü öğrencilere yardımcı olmak üzere asistan öğrencilerin çalıştırılmasının yararlı bir uygulama olacağı görüşündeyiz.

Mimari Düzenlemeler

 İÜ ÖZARUM yönetim kurulu ve özel destek birimi sorumlularının belirleyeceği biçimde, öncelikle Edebiyat Fakültesinde olmak üzere, bina girişleri ve içinde mimari düzenlemeler yapılması gereklidir. Ayrıca, tekerlekli sandalye kullanan özürlü öğrencisi bulunan bölümlerden başlanarak, özürlü tuvaleti , lift ve rampaların yapımı öngörülmektedir. Varolan asansörlerin kullanımı için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.

Yine özürlü öğrencilerin yoğun olarak bulunduğu Edebiyat Fakültesinde bir okuma ve dinlenme odasının özürlü öğrencilere tahsis edilmesi mümkün olabilir.

Görme Özürlü Öğrenciler için Gerekli Düzenlemeler

 Görme özürlü öğrenciler için, ses kayıt cihazı temini ve  sesli bilgisayar programlarının alınması ders dinleme ve ders çalışma açısından kolaylık sağlayacaktır. Üniversitemiz kütüphanesine Braille Printer alınması Rektörlüğümüzün onayına sunulmalıdır.

Ek 1: İÜ Edebiyat Fakültesi’nin Özürlü Öğrencilerin İstekleri, 19.04.2004 tarihli toplantı kararları

27/01/2015
526 defa okundu

İstanbul Üniversitesi

34452 Beyazıt/Fatih-İstanbul

Tel: 0 (212) 440 00 00